Telehiv

No image

Telehiv er eit sikkert vårteikn, men kan skape vanskar for vegtrafikken.

Over store delar av landet blir det øvste laget av jordskorpa gjennomfrose om vinteren. Dette frosne jordlaget kallar vi tele, og telen kan gå djupt ned i bakken. Når våren kjem, og det blir mildare i vêret, tinar dette islaget gradvis. Dersom det då ikkje har blitt gjort skikkeleg grunnarbeid med vegane, kan det oppstå humpar i vegbana. Det er desse humpane vi kjenner som telehiv.

Substantivet tele fanst i norrønt, i forma þeli. På svensk heiter det tjäle og etter Norsk Ordbok er dialektforma kjæła registrert både på Øvre Romerike og i Lierne i Nord-Trøndelag. Ordet er elles godt belagt i eldre skriftlege kjelder og fanst i ordbøkene til Ivar Aasen og Hans Ross. I dei fleste dialektane er tele eit hankjønnsord, men det er òg hokjønn i somme. I skriftspråket er det berre normert til hankjønn.

Sisteleddet er inkjekjønnssubstantivet hiv, som i Norsk Ordbok har tydinga ‘(noko som valdar) brå rørsle, sleng, kast’. Det er òg ei treffande skildring av kva som skjer dersom ein køyrer for fort over ein telehiv.

Samansetninga telehiv er langt nyare enn grunnorda. Eit tidleg døme finn vi i ei bok om bustadbygging frå 1956, som òg viser at den etablerte tydinga i dag er snevrare enn den opphavlege. I Bokmålsordboka er også avleiingane telehiving og telehivning tekne med, men desse variantane er nesten ikkje i bruk lenger. Derimot var telehiving den mest brukte termen i litteraturen frå desse omgrepa blei tekne i bruk i 1930-åra og fram til byrjinga av 1970-åra, då telehiv blei meir vanleg.

 

Publisert 21. april 2017

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter