Tolvte time?

Somme seier «i tolvte time» når tida snart er ute, andre seier «i ellevte time». Kva er det rette?

Svar

Det tradisjonelle bibelske er «i (den) ellevte time(n)». Vi tilrår det, men det er vanskeleg å kalla «tolvte» feil.

I tolvte timen o.l, gjev òg meining, og det har dessutan indirekte bibelsk grunnlag. Men ein kan ikkje vera sikker på korleis det blir tolka. Det tradisjonelle uttrykket i ellevte timen tyder ‘sein, men trass alt tidsnok’. Med utgangspunkt i det blir jo tolvte timen i seinaste laget.

Arbeidsdagen og den ellevte timen

Hos Matteus (20,9) står likninga om arbeidarane i vingarden. Ein jordeigar skal leiga arbeidsfolk til vingarden sin. Han tek inn folk då arbeidsdagen byrjar, og så fleire arbeidarar den tredje, sjette, niande og ellevte timen. Alle får ein denar kvar i løn når dagen er omme. Dei fyrste klagar på at dei som kom i ellevte timen, får like mykje som dei sjølve. Men då seier jordeigaren at han gjer som han vil med det som er hans, og dessutan skal dei siste bli dei fyrste, og dei fyrste skal bli dei siste. Ei vanleg tolking er at ein trygt kan la seg omvenda seint i livet, ja, i ellevte timen.

Arbeidsdagen byrja klokka 6 om morgonen, så arbeidarane må ha vore tekne inn mellom klokka 16 og 17.

Dagslyset: tolv timar

Den bibelske dagen har tolv timar. Som Jesus seier i forteljinga om Lasarus (Joh 11,9–10, 1978-omsetjinga):

Har ikkje dagen tolv timar? Den som ferdast om dagen, snåvar ikkje, for han ser ljoset i denne verda. Men den som ferdast om natta, han snåvar, av di han ikkje har ljoset i seg.

I tolvte timen må då beint fram vera den siste timen før det blir mørkt. Det gjev unekteleg god meining, same kva som måtte vera det rette faste uttrykket frå før. At dei typiske fristane middag og midnatt er klokka tolv på klokkene våre, gjer det endå meir meiningsfullt. På toppen av det heile får vi eit fint bokstavrim på norsk, med tt. (Merk at dei i engelsk òg vaklar mellom elleve og tolv, endå det der er eleven som gjev det gode bokstavrimet med (h)our.)

I den tolvte time er nytta sporadisk allereie i siste halvdel av 1800-talet, så det må vel kallast innarbeidd. Etter siste verdskrigen aukar det på med tolvte time, og fleire tyr då til trettande for å uttrykkja noko som eigentleg er for seint. 

Det er nok eit uløyseleg problem at dei som brukar ordlaget ellevte time, kan oppfatta i tolvte time som 'for seint'.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter