Nødt for og nøydd for? Eller til?

Fleire og fleire skriv nøydd for i staden for nøydd til. Kva bør ein bruka?

Svar

Nøydd til (og bokmål nødt til) er det tryggaste valet i skrift. Uttrykket nødt for kom inn i litteraturen frå talemålet for litt over hundre år sidan, fyrst i lokalaviser, så i romanar, særleg i replikkar.

I den tidlige fasen syner «nødt for» seg i kjelder både frå Trondheim, Bergen og området rundt Oslofjorden. Varianten melder seg seinare i nynorsk, og då med tyngdepunkt i sørvest. Mykje tyder på at varianten med for har det meste av røtene sine i norske bysosiolektar.

Rettskrivingsordbøkene Nynorskordboka og Bokmålsordboka har per desember 2019 berre med nøydd til og nødt til, medan Det Norske Akademis ordbok òg fører opp nødt for, med stempelet «dialektalt». Norsk Ordbok, som har med mykje tilfang frå talemålet, nemner både nøydd om, nøydd for og nøydd til

Men i eldre nynorskordbøker finn vi berre nøydd om og nøydd til. Det er desse variantane som har vore dei vanlegaste i tradisjonelt bygdemål. I tillegg har vi det snaue nøydd å (og dialektalt på Vestlandet nøydd te, dei stadene der å heiter te).

Uttrykket heng saman med seiemåten å nøyda nokon til noko, der nøyda tyder ‘tvinga’. I alle tilfelle er nøydd til det tryggaste valet i skrift. Det er god nynorsk, nett som nødt til er godt bokmål og god dansk.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter