Sløyfing av infinitivsmerke etter visse verb

Eg tykkjer stundom det verkar naturleg å utelata infinitivsmerket, som i «eg freista gjera det» i staden for «eg freista å gjera det». Andre gonger er det omvendt, til dømes «eg forsøkte å gjera det» i staden for «eg forsøkte gjera det». Det er mest så eg ikkje torer (å) velja. Kva reglar gjeld her?

Svar

Etter ein del verb står infinitiven snart utan å, og snart med å. Det gjeld mellom anna desse: behøve (å)gidde (å), makte (å), orke (å), trenge (å), våge (å). Du kan velje sjølv.

Variasjonen er til ein viss grad regional, og det er vanlegast å sløyfe infinitivsmerket vest og nord i landet. Difor er det vanlegare å sløyfe infinitivsmerket i nynorsk, der vi òg finn vakling etter verb som byrje, forsøkje, freiste, greie, klare, nekte, pleie/pla, prøve, sleppe, slutte. Det kan stundom ha noko å seie for valet om det kjem eit «ikkje» mellom verba.

Når du tykkjer det er meir naturleg å sløyfa infinitivsmerket etter «freista» enn etter det synonyme «forsøkte», er nok grunnen at verbet freiste mest berre er brukt i nynorsk.

Ikkje «å» etter modale hjelpeverb

Etter modale hjelpeverb har vi oftast ikkje å i standardmålet. Det heiter «bør vurdere», «skulle bli», «ville springe», «hadde måtta gå», «kan komme» osv. (Oftast heiter det òg «kan sykle», men i fleire dialektar nyttar ein kan å når kan tyder ‘vere i stand til’, til dømes «kan å sykle». Dette er òg noko brukt i skrift, men det er ikkje allment akseptert, endå det ikkje er noko grammatisk gale med det.)

Dei aktuelle orda: ein fot i kvar leir

Når eit verb kjem etter eit av dei verba som er nemnde i ingressen, har vi to alternativ.

I den store Norsk referansegrammatikk (Universitetsforlaget 1997) står det at verb som behøve, trenge osv. (sjå ovanfor) bør reknast som «hovudverb som tek objekt» når dei står med ein infinitivskonstruksjon med å etter («Du behøver ikke å komme»), og som «hjelpeverb som tek verbfrase» når å manglar («Du behøver ikke komme»). 

Dette påverkar ikkje valet, berre analysen av det.

Spesialtilfelle: tore

Etter tore nyttar ein ikkje å når tydinga er ‘kunne’, altså i ordlag som «Om eg tør be» (vanlegare på bokmål enn på nynorsk). Her fungerer tore meir som eit modalt hjelpeverb. Når tore tyder ‘våge’, kan ein nytte å eller la det vere: «Eg tør ikkje (å) gjere det».

Andre tilfelle: alltid «å»

Infinitivsmerket er alltid med når ein infinitiv er subjekt eller innleier subjektet i ei setning: «å tagge er ulovleg», «å bade i sjøen er spennande». Det er òg sjølvagt for dei fleste at infinitivsmerket må vere med der infinitiven er ein del av eit preposisjonsuttrykk: «for å komme», «til å svare», «utan å sove» osv.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter