Om bord eller ombord – og ombordstiging?

Det må vel heite ombord i eitt ord når det heiter ombordstiging, omsider, omtrent osv.?

Svar

Nei. Om bord skal skrivast i to ord, nett som motstykket på land, sjølv om det heiter pålandsvind og ombordstiging. Det heiter òg til sjøs, ikkje tilsjøs.

Bord er eit kjent og sjølvstendig ord som mellom anna betyr ‘skipsside’. Når det har ein preposisjon føre, er det framleis to ord som står for seg, jamfør  på dekk og i bil, ikkje pådekk og ibil. Andre døme med bord er mann over bord og gå frå borde. (I det siste har vi ein gammal dativ-e som har overlevd i faste uttrykk.)

Om bord i eitt ord er ei uekte samansetning. Ekte samansetning har vi derimot m.a. i dei to tilfella som er omtalte nedanfor.

Samansetningar som sjølve er substantiv: i eitt

Når heilskapen er eit substantiv, skal det skrivast i eitt, anten fyrste ledd er preposisjon eller ei: eit skipsbord – skipsbordet. Det er vanskeleg å finna slike samansetningar med preposisjon og bord, men vi kan ta preposisjonen om og eit anna substantiv som døme: eit omslag omslaget.

Men det er ikkje eit ombord vi talar om, så vi kan ikkje retta oss etter eit omslag!

Med sisteledd som ikkje kan stå på eigne bein: i eitt

Preposisjon etterfølgt av noko som ikkje har sjølvstendig tyding i moderne norsk,  blir sett saman til eitt ord. Døme: sider i omsider (som er i slekt med sist) og trent i omtrent. Derimot: om lag i to ord, fordi lag er vel kjent og gjev meining åleine.

Skiljet mellom dei to gruppene ord eller uttrykk er ikkje heilt vasstett, men alt i alt er det rimeleg å behandla om bord som eit toordsuttrykk.

Rettskrivingshistoria

Før i tida var det meir samanskriving, og mange heng att i den gamle skikken. Men problemet skulle ha vore løyst for over hundre år sidan. Allereie i riksmålsrettskrivinga frå 1907 låg regelen fast. I Aars og Hofgaards Norske retskrivnings-regler med alfabetiske ordlister frå 1907 heiter det på s. 26 f.:

§ 34. Virkelige sammensætninger skrives i ett ord. [...]

§ 35. I mange tilfælde kan det være vanskelig at avgjøre om man har en sammensætning til et nyt ord, eller en forbindelse av to eller flere ord. Naar andet led føles som et selvstændig ord, bør det ogsaa skrives saa; i det hele bør man undgaa unødig sammenskrivning.

Særlig mærkes at en præposition med styrelse ikke maa betragtes som en sammensætning; der er ikke noget ord som heter ifred, tilhvile, tilgode o. l. [...]

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter