Kor David kjøpte ølet

Kva er opphavet til uttrykket «Eg skal visa deg kor David kjøpte ølet!»? Eg høyrde det først brukt av ein fortvila mattelærar og skjønte det tydde noko slikt som «å visa korleis ting verkeleg heng saman» eller «å visa kor skapet skal stå». Eg rekna med det var den bibelske David læraren refererte til, men kunne ikkje sjå nokon samanheng mellom han og kjøp av øl. Har de ei forklaring?

 

Svar

Det finst inga sikker forklaring på talemåten «kvar David kjøpte ølet». Det sikraste ein kan seia, er at det ikkje handlar om kong David i Bibelen.

Brukt saman med «visa» eller liknande er uttrykket, heilt rett, ei irettesetjing eller ei åtvaring om irettesetjing. At åtvaringa er ullen, er kanskje litt av grunnen til at folk tyr til henne.

Vi kan byrja med det som står i Ordbog over det danske Sprog:

(af uvis oprindelse) i talem. som vide, hvor David købte øllet, (især iron.) vide (for) god besked med noget. [...]  vide, hvor David bor, d. s. hun vêd hvôr David boer (dvs.: hun er ikke jomfru) [...] lære ell. vise (en), hvor David købte øllet. 1. (nu l. br.) vise (en), hvorledes noget forholder sig; give besked [...] 2. som trusel: lære en noget andet; give en lektion. Lad nu kun den sipperste Herremands Frue maale sig med mig, om hun tør, og jeg skal lære hende hvor David kiøbte Øllet [...]  Vi skal vise den Karl, hvor David købte Øllet [...]

Uttrykket med krossen til venstre for seg er utdøydd, og det er uvisst om det har hatt noko med saka å gjera. Dei norske språkhistorikarane Hjalmar Falk og Alf Torp såg slik på det:

Ordlaget «wo Barthel Most holt» har òg fleire tolkingar. I boka Bevingede ord nemner Dag Gundersen og Snorre Evensberget bryllaupet i Kana, der vatn vart forvandla til vin («most»), og viser dessutan til at bryllaupet ifølgje tradisjonen vart halde i Bartolomeus' hus. Jamfør Johannesevangeliet, 2. kapittel (omsetjinga frå 1978 med vår utheving):

 7 «Fyll kara med vatn,» sa Jesus. Og tenarane fylte dei til randa.  8 Så sa han til dei: «Aus no opp og ber det til kjøkemeisteren.» Dei så gjorde.  9 Kjøkemeisteren smaka på vatnet, som hadde vorte til vin. Han visste ikkje kvar vinen kom ifrå, men tenarane som hadde aust opp vatnet, visste det.

Evensberget og Gundersen refererer òg til den svenske Bevingade ord, der det er nemnt at David i Danmark var eit vanleg namn på degnen (klokkaren), som spelte ei viktig rolle i gjestebod. David skulle her spela same rolle som Barthel (Bartolomeus) i det tyske uttrykket.

Elles har uttrykket m.a. vorte knytt til bartolomeusmesse (barsok) og vinhausten. Tysk Wikipedia har forklaringar for kvar smak, men vi set punktum her.

 

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter