Prank og practical joke

Opp gjennom åra har eg høyrt særleg byfolk tala om practical jokes, som om det var eit engelsk fenomen. No snakkar dei unge om prank, som om det var eit nytt fenomen. Men før alle fekk fjernsyn her i grenda, dreiv vi mykje med slike aktivitetar. Vi kalla det pretter eller spikk. Men det er kanskje ikkje rekna som korrekt norsk?

Svar

Prette og spikk er heilt korrekt.

Det er ingen skort på ord for dette i norsk. 

Stykke og strek 

Vi kan dela orda i tre grupper. Dei to fyrste gruppene er

  • ord med -stykke: fantestykke, gapestykke, skjelmsstykke ofl.
  • strek og samansetningar med -strek: apestrek, fantestrek, gapestrek, narrestrekrevestrek, skalkestrek, skøyarstrek

Desse orda er dekkjande, men nokre av streka (eller strekane, kjønnet er valfritt) kan òg stå for lureri som ikkje har humoristisk siktemål. I verste fall kan det vera snakk om meinstrek med leie konsekvensar. Men stykke finst det òg reint positive variantar av, som meisterstykke.

Ymist anna + puss, pek og spikk

Den tredje gruppa inneheld stutte ord som

  • pek, prette, puss, spikk, smeit, fiff, fynte

Smeit er lite utbreidd, og fiff (jf. fiffig) har meir eller mindre mista den aktuelle tydinga. Fynte har den rette tydinga i somme dialektar, men kan òg visa til andre løgne påfunn og fakter (jf. finte, som nok er same ordet).

Då står vi att med dei tre p-orda pluss spikk. Vi kan sjå litt nærare på dei.

Puss og pek er vel kjende frå bokmål òg. Puds finst dessutan i dansk; det kjem frå mellomlågtysk pusse, putze. Bokmålsordboka forklarar det med ‘skøyerstrek’. Det heiter som kjent å spela nokon eit puss. Pek kan òg heita peik på nynorsk, men i denne tydinga er det faktisk vanlegast med monoftong, òg i dialektar der det heiter å peika eller peike. Bokmålsordboka forklarar pek med ‘puss, narrestrek’. Ein gjer nokon eit pek.

Endeleg har vi prette og spikk, som det tradisjonelle i mange dialektar for prank og practical joke. Klikkar du på spikk her, vil du sjå at ordet er utbreidd i heile landet, frå flatbygdene på Austlandet, ned til Lista og heilt opp til Berlevåg i nord. Ei prette (pluss eit prett) er vel så utbreidd, jamvel om det ikkje står så eksplisitt i ordboka. Det finst òg eit ordtak med ordet: Den som gjer ei prette, kan venta ei prette att. Ein gjer altså nokon ei prette, men ein kan òg pretta nokon (verb). 

Det er så at spikk og prette òg kan ha ei vidare tyding, men dei dekkjer dei engelske orda heilt. Om de ikkje har noko betre å ta dykk til, kan de reint språkleg sett trygt halda fram med pretter i staden for pranks.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter