På måfå

«»««Kva i all verda kjem uttrykket på måfå av? Det høyrest som om det har oppstått på slump.

Svar

måfå er eit gammalt samnordisk uttrykk som tyder om lag det same som på vona, på slump, på lykke og fromme. Det byggjer på ei tyding av å måtta som var vanlegare før, nemleg ‘å kunne’, jf. dansk må jeg kan jeg’. Det kan skrivast ut til: «med uklåre tankar om noko ein (berre kanskje) kan få», men (heilt) planlaust» dekkjer kanskje betre. 

Den aktuelle tydinga av å måtta (= å kunna, å få lov) har vore svært vanleg i norsk òg. Vi finn ho enno i formuleringar som «du må gjerne gjera det» (sjå tyding 4 av å måttaNorsk Ordbok).

dansk og eldre dansk-norsk er «på må og få» vanlegare. Det er òg her vi finn grunnlaget for synonymet på lykke og fromme.

På nb.no finn vi måfå fyrst brukt aktivt i ei preike av diktarpresten Jens Zetlitz utgjeven i 1822. Han talar om «de mange Ægteskaber, der sluttes saa ganske paa Maafaa, uden ringeste Hensyn til Fremtiden». Men vi veit at ordlaget då var mykje eldre i både norske dialektar og i dansk.

Ordet har visst halde seg like godt gjennom hundreåra som fenomenet det viser til. Dét er kanskje ikkje slump.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter