Kvifor u i «humle» og «rumpe», men o i «somle» og «lompe»?

Kvifor skriv vi humle og rumpe med u, men somle og lompe med o?

Svar

I humle og ein del andre heimlege ord har u halde på den gamle uttalen av denne bokstaven.

I gammalnorsk stod bokstaven u for ein o-lyd, slik han gjer i mange andre språk den dag i dag. Seinare skjedde det endringar i lydsystemet, slik at ein i staden fekk den spisse norske u-lyden i dei fleste posisjonar. Men framfor m og ng heldt den gamle uttalen seg stort sett. Jamfør den vanlege uttalen av ord som dum, rumpehummar, ung, tung.

I eldre nynorsk vart u nytta nokså konsekvent føre m og ng i ord der uttalen var u eller o (ikkje å) i dialektane. Til dømes skreiv ein um for /om/ fram til 1938. Lenge skreiv ein òg å sumle og å fumle. Utetter på 1900-talet gjekk ein smått om senn over til å somle og å fomle (sideformer i 1938, hovudformer i 1959), men utan at det skulle uttalast /fåmle/ og /såmle/ etter hovudregelen for uttale av stutt o. I 1996 fekk vi dessutan lompe for lumpe. Ein kan ikkje hevda at det var lompent eller domt gjort, for det heiter jo framleis lumpent og dumt på både nynorsk og bokmål.

Gomle skriv vi med o fordi det kjem av gom.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter