Fryd og gammen/gaman

Kva er opphavet til uttrykket fryd og gammen? Og kva tyder eigentleg gammen?

Svar

Dette er eit fleire hundre år gammalt ordlag som vi nok har frå skriftfellesskapet med dansk. Ordet gammen ‘glede, lyst, fornøyelse’ blir i bokmål stort sett berre nytta i denne samanhengen. Det kan indirekte førast tilbake til gammalnorsk gaman, som var eit vanleg ord for ‘moro’ o.l. 

Det er ikkje uvanleg at ord som elles er gått ut or språket, kan bli lagra og overleve i stivna frasar, slik vi ser i bokmål her. Men i nynorsk og dialektane har gaman vore mykje nytta, og i nynorsk må uttrykket heite fryd og gaman!

Eit kjent ordtak i gammalnorsk var «maðr er manns gaman», som tyder ‘mennesket er til glede for mennesket’.

Ordet gammen/gaman er elles nær i slekt med engelsk game, som mellom anna tyder ‘spel, leik’.

Faste uttrykk med synonym og bokstavrim

Faste samband (stivna frasar) er det mange av i språket. «Fryd og gaman» er eit døme på ein underkategori der meir eller mindre synonyme ord er sette attmed einannan. Andre døme er «skit og lort», «vidt og breitt», «hyle og skrike». Ofte inneheld slike såkalla tautologiske frasar i tillegg bokstavrim, som i «gå frå gard og grunn» og «med brask og bram». I eldre dansk og i gammalnorsk finn vi såleis høvesvis «glede og gamen» og «gleði og gaman».

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter