Bloduttredelse på bokmål og nynorsk

Kva heiter bloduttredning/bloduttredelse på nynorsk, og kva tyder det, eigentleg?

Svar

Bloduttredelse er det at blod «trer» (altså går) ut i vevet og kanskje blir synleg, som blåmerke. Det «trer» altså ikkje heilt ut! Nynorsk brukar sjeldan å tre, og å trø blir ikkje nytta overført. Ein må difor vurdera samanhengen og til dømes skilja mellom dei overlappande fenomena blåmerke leggen og bløding i leggmuskelen.

Før nytta ein òg uttrykket underløpet blod i bokmål, og å vera blodunderløpet. Blåmerke kan på dansk heita blodunderløbet mærke (eller blåt mærke). Blåmerke er dekkjande for resultatet av bløding slik det ter seg frå utsida. Det kan godt brukast meir om synleg bløding der ein ikkje treng presisering (jf. engelsk bruising). Svenskane har òg blåmärke, som der er eit resultat av blodutgjutning!

Det er ikkje det at nynorsken og norske dialektar manglar meir spesifikke ord for fenomenet, men dei verkar nok for direkte og sterke på mange moderne språkbrukarar. Tradisjonelt heiter det daudblod og blodmelte (og i svullar: blodsvull, blodkul, blodkyle o.a.). Blodmelta er òg eit verb (t.d. å blodmelta seg). I nyare tid har blodmelte vore nytta dialektalt i Hordaland, og daudblod i nokre fleire fylke. Det siste er nytta m.a. i samband med fangst og fiske.

Dei som korkje vil bruka noko sterkt og særnorsk eller noko frå skriftfellesskapet med dansk (uttredning), kan finna på å skriva hematom. Men bløding under huda er meir lesarvenleg, eventuelt indre bløding, som rett nok er eit vidare omgrep.

Somme mistyder bokmålsordet, sløyfar ein -t- (*blodutredning) og omset til *blodutreiing. Det er heilt meiningslaust.

Til slutt eit sterkt døme på bruk av blodmelte, berre for hardføre lesarar: 

Frå Krig og kvardag 1940-1945: Hordalendingar fortel (1991)

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter