Telehiv

No image

Telehiv er eit sikkert vårteikn, men kan skape vanskar for vegtrafikken.

Over store delar av landet blir det øvste laget av jordskorpa gjennomfrose om vinteren. Dette frosne jordlaget kallar vi tele, og telen kan gå djupt ned i bakken. Når våren kjem, og det blir mildare i vêret, tiner dette islaget gradvis. Dersom det då ikkje har blitt gjort skikkeleg grunnarbeid med vegane, kan det oppstå humpar i vegbanen. Det er desse humpane vi kjenner som telehiv.

Substantivet tele fanst i norrønt, i forma þeli. På svensk heiter det tjäle og etter Norsk Ordbok er dialektforma kjæła registrert både på Øvre Romerike og i Lierne i Trøndelag. Ordet er elles godt belagt i eldre skriftlege kjelder og fanst i ordbøkene til Ivar Aasen og Hans Ross. I dei fleste dialektane er tele eit hankjønnsord, men det er òg hokjønn i somme. I skriftspråka våre er det berre normert til hankjønn.

Sisteleddet er inkjekjønnssubstantivet hiv, som i Norsk Ordbok har tydinga ‘(noko som valdar) brå rørsle, sleng, kast’. Det er òg ei treffande skildring av kva som skjer dersom ein køyrer for fort over ein telehiv.

Grunnorda tele og hiv er langt eldre enn samansetninga telehiv. Eit tidleg døme på at telehiv er brukt, finn vi i ei bok om bustadbygging frå 1956. I Bokmålsordboka er òg avleiingane telehiving og telehivning tekne med, men desse variantane er nesten ikkje i bruk lenger. Derimot var telehiving den mest brukte termen i litteraturen frå desse omgrepa blei tekne i bruk i 1930-åra, og fram til byrjinga av 1970-åra, då telehiv blei meir vanleg.

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter