Rettleiing i terminologiarbeid i UoH-sektoren

Ønskjer fagmiljøet å setje i gang eit terminologiprosjekt? Her finn du eit metodetilbod på korleis det kan gjerast.

Ei prosjektgruppe har prøvd ut ulike arbeidsmåtar for å samle inn, registrere og gjere fagterminologi tilgjengeleg i fagfeltet kjemi. Erfaringane frå prosjektet har munna ut i ei rettleiing som gjev 11 praktiske råd om korleis andre fagfelt kan gå fram.

Kvifor jobbe med terminologi i UoH-sektoren?

Universitets- og høgskolesektoren har eit lovpålagt ansvar for å vedlikehalde og vidareutvikle norsk fagspråk. Nesten alle universiteta og fleire høgskolar har sett opp språkpolitiske retningslinjer der det overordna målet er å ivareta og utvikle norsk fagspråk og terminologi.

Universitets- og høgskolerådet (UHR) rår sektoren til å opprette fagterminologigrupper, og det å samle inn, registrere og gjere parallellspråkleg terminologi tilgjengeleg er eit konkret tiltak for å nå målet. Språkrådet hjelper gjerne til i arbeidet.

Korleis jobbe med terminologi i UoH-sektoren?

Språkrådet har prøvd ut to ulike arbeidsmåtar som kan nyttast til å samle inn, registrere og tilgjengeleggjere terminologi i UoH-sektoren. Vi har kalla utprøvinga eit mønsterpraksisprosjekt og deler erfaringane våre i ei liste med praktiske tilrådingar til andre fagfelt som ønskjer å gjennomføre liknande prosjekt. Lista finn du under, og du kan lese meir om bakgrunnen, kostnadane og dei to arbeidsmåtane i ein rapport. Prosjektet vart gjort på fagfeltet kjemi, og du kan sjå resultatet i Språkrådets termwiki. Vi tilbyr også andre prosjekt å nytte den same termwikien.

Tilrådingar

1 Prosjektgruppa

Ei prosjektgruppe i terminologi kan springe ut av det nasjonale fagrådet for fagfeltet det gjeld. Medlemmane kan anten vere frå fagrådet , eller fagrådet kan foreslå eller oppnemne medlemmar. Ein terminolog bør også vere med i eit slikt prosjekt. I tillegg bør ein vurdere om ein student kan sitje i gruppa. Gruppa bør vere på mellom fem og åtte medlemmar, og dei bør kome frå ulike universitet og høgskolar i landet. Prosjektet kan ha ei avgrensa verketid, til dømes fire år, men ein bør også opne for å forlenge eller fornye det.

2 Oppstartsmøte

Prosjektet bør setjast i gang med eit felles oppstartsmøte der ein avklarar forventningar og viktige spørsmål om til dømes korleis og i kva grad prosjektmedlemmane kan bidra. Det er også naturleg at terminologen eller ein annan kompetent person gjev ei kort innføring i terminologisk teori og metode. Alle medlemmane bør lese innføringsheftet Termlosen før møtet.

3 Termbank

Prosjektmedlemmane må velje kva termbank den aktuelle terminologien skal registrerast og gjerast tilgjengeleg i. Ein termbank er ein database med terminologisk innhald, det vil seie eit verktøy der ein lagrar fagtermar og definisjonar som brukarar kan søkje i. Det finst fleire termbankar på marknaden. Språkrådets termwiki er ei brukarvenleg gratisløysing som har fungert godt i mønsterpraksisprosjektet. Noregs handelshøgskole (NHH) tilbyr også ei termbankløysing til sektoren.

4 Val av termar

Prosjektet bør ta utgangspunkt i brukarnær terminologi som studentane møter i pensumlitteraturen. Det kan vere føremålstenleg å betale ein fagperson (t.d. mastergradsstudent) for å gå igjennom og plukke ut termar frå ei pensumbok. Eit raskare alternativ kan vere å plukke termane frå emneordregisteret i slutten av pensumboka.

5 Arbeidsgrunnlag

Termane bør supplerast med forslag til definisjonar frå autoritative kjelder, til dømes (engelskspråklege) fagordbøker. Forslaga kan samlast i eit eigna ark som fungerer som arbeidsgrunnlag for diskusjonar (sjå døme nedst).

6 Arbeidsform

Gruppa bør møtast minst to gongar i året for å gå igjennom materialet. I møtet kan ein ta utgangspunkt i arbeidsarket med engelsk term og forslag til definisjonar og bli samde om norske termar på begge målformer, eventuelt synonyme termar, kortformer og ein definisjon på norsk. Etter møtet må alt leggjast inn i den valde termbanken, gjerne av den same fagpersonen som plukka ut termane.

7 Alternativ arbeidsform

Om det er vanskeleg å samle alle prosjektmedlemmane i eit arbeidsmøte, kan ein vurdere å dele gruppa i to ved visse omstende. Eit anna alternativ kan vere å nytte eit elektronisk arbeidsrom for diskusjonane, men fysiske arbeidsmøte har synt seg best.

8 Stilark

Eit stilark for korleis terminologiske data skal registrerast i termbanken, er eit godt og nødvendig hjelpemiddel. Arket kan lagast av terminologen i prosjektet. I stilarket står det til dømes korleis ein bør referere til kjelder, formulere definisjonar, kommentarar og liknande. Eit stilark sikrar effektiv, einskapleg og strukturert termregistrering i termbanken (sjå døme lenger nede).

9 Bruk av eksisterande materiale

Om prosjektgruppa har tilgang til allereie kvalitetssikra terminologisk materiale, kan ein vurdere å leggje dette rett inn i termbanken utan eigne diskusjonar for raskt å oppnå ei viss mengde termar.

10 Marknadsføring av termbanken

Innhaldet i termbanken må gjerast kjent for relevante brukarar, ikkje minst førelesarar og studentar på lågare grad. Det er ein føremon om studentane vert orienterte om termbanken ved semesterstart, spesielt om pensum føreligg på engelsk. Fagutvala og linjeorganisasjonane til studentane kan også vere ein eigna kanal.

11 Drift

Innhaldet i termbanken bør jamleg oppdaterast og helst vidareutviklast i tråd med den faglege utviklinga på fagfeltet.

Døme på stilark

Ein term bør stå i eintal, ubunden form og med små bokstavar.

Synonym, kortformer og formlar bør registrerast i eigne felt i termbanken.

Ein definisjon bør byggje på gjeldande terminologiske prinsipp. Desse kan hentast frå Termlosen, jamfør punkt 1 i tilrådingane over. Eit synonym er ikkje ein definisjon. Definisjonen bør vere forståeleg for ein student.

Eventuelle kommentarar til definisjonen bør skiljast ut og førast i eit eige felt i termbanken.

Terminologisk innhald bør ha referansar som følgjer på førehand avtalt stil, så som Chicago, MLA, AMA, CSE osb., og dette bør gå fram i stilarket. Om det er arbeidsgruppa sjølv som står bak ein definisjon eller ein term, er det gruppa som skal førast opp som referanse. Ein bør i den grad råd er, unngå å nytte nettsider som referanse.

Døme på arbeidsark (frå kjemi)

Engelsk term

Oxfords Dictionary of Chemistry

Penguins Dictionary of Chemistry

McGraw-Hills Dictionary of Chemistry

Norsk term (må fyllast ut i arbeidsmøtet)

Norsk definisjon (må fyllast ut i arbeidsmøtet)

solvent

A liquid that dissolves another substance or substances to form a solution

In a solution, the substance which makes up the bulk of the solution is usually termed the solvent

The part of a solution the is present in the largest amount, or the compound that is normally in the pure state (as the solutions of solids or gases in liquids

 

 

concentration

The quantity of dissolved substance per unit quantity of a solution

The amount of substance in a given volume of solution or, for gases, the molar proportion in the gas

In solutions, the mass, the volume, or number of moles of solute present in proportion to the amount of solvent or total solution

 

 

dilute solution

X

A dilute solution is one which only a small amount of solute

X

 

 

osb.

 

 

 

 

 

 

  

Del denne siden

Del på Facebook Del på Twitter